A análise do franquismo de Juan José Linz

Foto: Juan José Linz

Juan José Linz, no seu traballo Una teoría del régimen autoritario. El caso de España, expón as que considera como diferencias entre réximes autoritarios e totalitarios aportando exemplos. Céntrese moito no réxime franquista, ao que cualifica como autoritario.
Fala da existencia de diversos sistemas políticos como, por exemplo, a democracia, pero céntrase nos sistemas ditatoriais: autoritarismos e totalitarismos. Presenta ás ditaduras totalitarias como sistemas nos que hai unha dominación total por parte do estado, que non está diferenciado da sociedade. Especifica máis ao caracterizar aos autoritarismos, definíndoos en torno ás seguintes variables:
· Pluralismo: É limitado e non responsable, o que quere dicir que hai unha certa liberdade para adoptar posicionamentos sempre que estean dentro dos valores xerais do réxime. No franquismo isto apréciase na certa liberdade que tiñan para defende-los seus posicionamentos as diversas familias (carlismo, falanxismo, catolicismo...).
· Mentalidade fronte á ideoloxía: A ideoloxía non está elaborada e non é directora coma no caso do totalitarismo. O que existe é unha mentalidade peculiar que conforma uns valores xerais que priman no réxime. No caso do franquismo, esa mentalidade peculiar está formada por postura que proveñen das diferentes correntes ideolóxicas que apoiaron a Franco.
· Apatía fronte á mobilización: Os réximes autoritarios, ao contrario dos totalitarios, carecen de mobilización política da cidadanía agás nalgúns casos concretos da súa evolución. Isto apréciase moi claramente na ditadura de Franco, pois o réxime non forzou á participación cidadá agás nos seus primeiros anos e noutros momentos puntuais, especialmente cando España se atopa máis illada internacionalmente.
· O partido autoritario: Aínda que na teoría acostuman a afirmar que só hai un partido, os réximes autoritarios aceptan o multipartidismo. En España, aínda que se pretende presentar ao Movimiento como o partido único, no seu interior existen multiplicidade deles como Falange, Comunión Tradicionalista...
· Formas de control social: O control social presenta menos diferencias entrámbolos dous modelos, mais si que hai algunha. Así, por exemplo, no referente aos medios de comunicación de masas, suponse que hai unha censura semellante nos totalitarismos e nos autoritarismos, mais, na práctica, o pluralismo dos segundos obriga a excepcións. Unha delas pódese apreciar no réxime español, no que as publicacións oficiais da Igrexa estaban ceibes de censura gobernamental debido ao Concordato co Vaticano de 1953.
· As posicións dos militares: Nos autoritarismos, a institución militar ten, normalmente, unha serie de privilexios. Estes son produto da súa importancia pola habitual necesidade de utiliza-la forza para contrarresta-las disensións tamén provocadas polo pluralismo.
Linz tamén fai referencia a Weber ao falar da lexitimación do poder, afirmando que non inflúe nela o feito de que o sistema sexa un totalitarismo, un autoritarismo ou unha democracia. Aínda así, pode que a lexitimación carismática sexa máis habitual nos totalitarismo, especialmente na primeira xeración de ditadores (Lenin, Hitler, Fidel Castro...).
A elite autoritaria, ao contrario do que acostuma a pasar coa totalitaria, non ten a súa chegada ligada á pertenza ao partido único. Así, nos autoritarismos, as elites proveñen de moi diversos sectores. No caso do franquismo, a composición dos gobernos ou os cargos públicos fai patente esa diversidade de procedencias, aínda que acostuman a abundar persoas ligadas ao exército e, secundariamente, a Falange. No que se refire á procedencia profesional, destacan tamén os que teñen un pasado no mundo militar ou procedencia xurídica.
Pode que os autoritarismos, aínda que quizais máis prácticos para a meirande parte da poboación, resulten desilusionantes para os máis idealistas. Os demócratas, por suposto, estarán na súa contra, e algo semellante acontecerá cos que adoptan posturas máis radicais, como os fascistas, desexosos sempre dun estado totalitario. Así, en España, ademais da oposición democrática á ditadura, moitos falanxistas amosaban a súa desconformidade polo rumbo autoritario que ao réxime lle estaba a dar Franco.

BIBLIOGRAFÍA:
Linz, J. 1974 (e.o. 1964). “Una teoría del régimen autoritario. El caso de España”. En M. Fraga et al. (eds.). La España de los años setenta, vol. III, tomo I, Madrid: Moneda y Crédito.